Khi đến mùa lạnh, cùng với sự gia tăng của các bệnh hô hấp, cúm A luôn là một trong những tác nhân gây bệnh nhiều nhất. Virus cúm A có khả năng lây lan nhanh, dễ bùng phát trong cộng đồng, nhất là tại trường học, văn phòng và gia đình. Vì vậy, câu hỏi nhiều người quan tâm nhất trong mùa này là: Cúm A có lây không? Thời gian lây cúm A kéo dài bao lâu? Và làm thế nào để phòng tránh hiệu quả?
Trong bài viết này, với góc nhìn thực tế từ lâm sàng, bạn sẽ hiểu rõ cơ chế lây truyền của cúm A, thời gian virus có khả năng lây nhiễm, những dấu hiệu cần cảnh giác và cách giảm nguy cơ lây lan trong gia đình.
1. Cúm A lây như thế nào?
Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus Influenza A gây ra. Virus này lây lan qua ba con đường chính:
Giọt bắn: Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, virus theo giọt bắn đi vào không khí và xâm nhập vào người khác
Tiếp xúc gần: Virus tồn tại trên nhiều bề mặt khác nhau xung quanh chúng ta. Có thể trên tay người bệnh, tay nắm cửa, bàn ghế và đồ chơi chỉ trong vài giờ. Nếu không để ý kĩ, hoặc không thực hiện vệ sinh sau khi tiếp xúc đồ vật, nguy cơ bạn nhiễm bệnh đã tăng lên nhiều phần
Môi trường kín: Nhiều nghiên cứu cho thấy virus cúm A lan nhanh hơn trong không gian kín, ít thông gió như lớp học, văn phòng, thang máy.
Theo CDC Hoa Kỳ, mỗi năm cúm mùa (bao gồm cúm A và B) gây ra 9–41 triệu ca nhiễm, với 100.000–710.000 ca nhập viện, cho thấy mức độ lây lan rất lớn của virus trong cộng đồng.
2. Thời gian lây nhiễm cúm A
Đây là phần nhiều người hiểu sai nhất. Trên thực tế, người bệnh có thể lây cúm A ngay cả trước khi xuất hiện triệu chứng.
2.1. Ủ bệnh nhưng đã lây
Thời gian ủ bệnh của cúm A khoảng 1 – 4 ngày, trung bình 2 ngày. Trong giai đoạn này, dù người bệnh chưa sốt, chưa ho, họ vẫn có khả năng lây virus cho người xung quanh.
2.2. Giai đoạn lây mạnh nhất
Người mắc cúm A lây mạnh nhất từ 1 ngày trước khi phát triệu chứng đến 3–4 ngày đầu của bệnh. Theo dữ liệu của CDC:
- Người lớn có thể lây bệnh trong 5–7 ngày kể từ khi khởi phát triệu chứng.
- Trẻ nhỏ và người có miễn dịch yếu có thể lây hơn 7 ngày, thậm chí kéo dài tới 10 ngày.
Điều này giải thích vì sao trong nhiều gia đình, chỉ cần một người bệnh là rất nhanh sau đó những người còn lại cũng xuất hiện triệu chứng.
2.3. Khi nào hết lây?
Cơn sốt hạ xuống không có nghĩa là không còn khả năng lây. Người bệnh chỉ thực sự giảm nguy cơ lây khi:
- Hết sốt ít nhất 24 giờ không dùng thuốc hạ sốt
- Triệu chứng ho, hắt hơi giảm đáng kể
Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy virus có thể vẫn được phát hiện qua xét nghiệm vài ngày sau đó, dù khả năng lây đã giảm nhiều.
3. Dấu hiệu cho thấy bạn đang trong giai đoạn lây cúm A
Một số người thắc mắc: “Triệu chứng cúm A như thế nào thì dễ lây nhất?” Trong thực tế lâm sàng, bệnh nhân dễ lây nhất khi có:
- Sốt cao (38,5–40°C)
- Ho khan thành cơn
- Hắt hơi nhiều
- Nghẹt mũi, sổ mũi liên tục
- Đau đầu, đau mỏi toàn thân
Những triệu chứng này thường xuất hiện rầm rộ trong 48 – 72 giờ đầu, cũng là thời điểm virus đào thải mạnh nhất ra môi trường.
4. Cách phòng tránh lây nhiễm cúm A trong gia đình và cộng đồng
- Giữ khoảng cách khi có người bệnh: Virus cúm A lây mạnh nhất trong vòng 1 mét qua giọt bắn. Hạn chế tiếp xúc gần, nhất là với trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
- Đeo khẩu trang đúng cách: Khẩu trang giúp giảm đáng kể lượng virus phát tán ra môi trường. Người bệnh nên đeo khẩu trang trong toàn bộ giai đoạn triệu chứng.
- Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn giúp cắt chuỗi lây truyền qua tiếp xúc bề mặt, đây là một trong những đường lây quan trọng của cúm A.
- Vệ sinh bề mặt xung quanh: Bàn ghế, tay nắm cửa, điện thoại, đồ chơi trẻ em là nơi virus tồn tại lâu. Lau sát khuẩn mỗi ngày giúp giảm nguy cơ lây cho các thành viên khác.
- Tăng cường miễn dịch cơ thể: Ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc và uống đủ nước giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn. Vaccine cúm hằng năm cũng giúp giảm nguy cơ mắc cúm A và mức độ nặng của bệnh.
Cúm A có lây và lây rất nhanh, đặc biệt trong 3 – 4 ngày đầu của bệnh. Người bệnh có thể lây trước cả khi xuất hiện triệu chứng, khiến virus dễ lan rộng trong gia đình và cộng đồng. Việc hiểu rõ thời gian lây nhiễm cúm A, cách nhận diện triệu chứng và áp dụng các biện pháp phòng tránh đúng cách sẽ giúp bạn bảo vệ bản thân và những người xung quanh tốt hơn.
