Bệnh ho gà (pertussis) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở đường hô hấp do vi khuẩn gây ra, đặc biệt nguy hiểm với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa được tiêm chủng đầy đủ vì dễ dẫn đến biến chứng nặng.
5 Dấu hiệu ho gà biểu hiện ở trẻ mà cha mẹ không được bỏ qua
Dưới đây là 5 dấu hiệu ho gà nặng cha mẹ tuyệt đối không nên bỏ qua, đặc biệt ở trẻ dưới 6 tháng tuổi – nhóm dễ mắc và diễn biến nặng nhất.
1. Cơn ho kịch phát dữ dội, kéo dài và không kiểm soát được
Ho gà điển hình tiến triển từ ho khan nhẹ sang cơn ho rũ rượi, liên tục 15-20 tiếng ho hoặc hơn trong một cơn. Trẻ ho không ngừng, mặt đỏ bừng, mắt trợn ngược, tĩnh mạch cổ nổi, rồi yếu dần.
Cơn ho thường xảy ra nhiều về đêm hoặc khi trẻ bú, khóc, chơi. Khác với ho cảm lạnh (ho lẻ tẻ, giảm dần sau vài ngày), cơn ho gà ngày càng nặng và kéo dài hàng tuần. Nếu thấy trẻ ho thành từng cơn mạnh, liên tục không dứt, cha mẹ cần đưa đến bác sĩ ngay vì đây là dấu hiệu chuyển sang giai đoạn toàn phát nguy hiểm.
2. Tím tái mặt, môi hoặc da trong và sau cơn ho
Đây là dấu hiệu thiếu oxy nghiêm trọng. Trong cơn ho, trẻ có thể đỏ mặt rồi chuyển sang tím tái môi, đầu chi hoặc toàn thân do không thở được. Ở trẻ sơ sinh, dấu hiệu này có thể xuất hiện mà không có ho rõ ràng.
Tím tái cho thấy trẻ đang bị suy hô hấp cấp. Nếu không cấp cứu kịp thời, trẻ dễ ngừng thở hoàn toàn hoặc tổn thương não do thiếu oxy. Đây là một trong những nguyên nhân chính gây tử vong ở trẻ dưới 3 tháng tuổi mắc ho gà.
3. Ngừng thở (apnea) hoặc thở rít như tiếng gà gáy
Sau cơn ho kịch phát, trẻ thường hít vào mạnh với tiếng rít cao đặc trưng (whoop) như tiếng gà gáy. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh và trẻ rất nhỏ, tiếng “whoop” có thể không xuất hiện; thay vào đó là ngừng thở tạm thời (apnea) vài giây đến hàng chục giây, dẫn đến tím tái hoặc li bì.
Ngừng thở là biến chứng cực kỳ nguy hiểm, có thể xảy ra mà không có ho rõ. Cha mẹ cần theo dõi sát trẻ khi ngủ hoặc sau cơn ho. Bất kỳ lần ngừng thở nào cũng phải đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.
4. Nôn ói nhiều sau cơn ho và biếng ăn, bỏ bú
Cơn ho mạnh khiến trẻ khạc ra nhiều đờm dãi quánh, trắng trong, sau đó thường nôn ói thức ăn hoặc sữa. Trẻ ăn kém, bỏ bú, sút cân nhanh, kiệt sức và quấy khóc dai dẳng.
Nôn nhiều dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải và suy dinh dưỡng, làm tình trạng bệnh nặng hơn. Nếu trẻ bỏ bú hoàn toàn hoặc nôn sau hầu hết các cơn ho, đây là dấu hiệu cần nhập viện để bù dịch và theo dõi.
5. Thay đổi tri giác, li bì, giật mình hoặc co giật
Trẻ trở nên lờ đờ, ngủ li bì, ít vận động, hoặc ngược lại là quấy khóc không dỗ được, giật mình chới với. Một số trường hợp nặng xuất hiện co giật do thiếu oxy não hoặc biến chứng viêm não.
Đây là dấu hiệu báo động đỏ cho thấy bệnh đã ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Ở trẻ nhỏ, co giật hoặc li bì có thể dẫn đến di chứng lâu dài như chậm phát triển thần kinh nếu không điều trị khẩn cấp.
Lưu ý đặc biệt với trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi: Trẻ có thể không ho rõ ràng mà chỉ có ngừng thở, tím tái, bỏ bú hoặc thở khó. Nhiều ca nặng và tử vong xảy ra ở nhóm này vì cha mẹ tưởng là “ho nhẹ” hoặc “cảm thông thường”.
Phát hiện dấu hiệu ho gà, ba mẹ cần làm gì?
- Không tự ý dùng thuốc ho, kháng sinh hoặc thuốc dân gian tại nhà.
- Đưa trẻ đến cơ sở y tế nhi khoa uy tín ngay lập tức (tốt nhất là bệnh viện có khoa hô hấp hoặc nhi nhiễm).
- Bác sĩ có thể chẩn đoán qua lâm sàng, xét nghiệm dịch mũi họng và điều trị kháng sinh sớm (erythromycin hoặc azithromycin) để giảm lây lan và biến chứng.
- Trong trường hợp nặng, trẻ cần thở oxy, hỗ trợ hô hấp hoặc nhập viện theo dõi.
Phòng ngừa ho gà hiệu quả
- Tiêm vaccine DPT/DTaP/Tdap đầy đủ và đúng lịch cho trẻ (bắt đầu từ 2 tháng tuổi).
- Phụ nữ mang thai tiêm vaccine Tdap để truyền kháng thể bảo vệ con trong những tháng đầu đời.
- Người lớn và anh chị em trong gia đình tiếp xúc với trẻ nhỏ nên tiêm nhắc lại Tdap vì miễn dịch giảm theo thời gian.
- Giữ vệ sinh tay, đeo khẩu trang khi ho sốt, cách ly người bệnh.
Mirai Healthcare khuyến cáo cha mẹ đưa trẻ khám nhi khoa định kỳ và tiêm chủng đầy đủ để phòng ho gà và các bệnh hô hấp khác. Phát hiện sớm 5 dấu hiệu trên và can thiệp kịp thời sẽ giúp trẻ tránh được những biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng.
