Vắc-xin phòng bệnh ho gà là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất, giúp tạo miễn dịch trực tiếp cho trẻ hoặc truyền kháng thể từ mẹ sang con. Tại Việt Nam năm 2026, vắc-xin ho gà được đưa vào Chương trình Tiêm chủng Mở rộng (TCMR) và các vắc-xin dịch vụ. Hiểu rõ ai cần tiêm và tiêm khi nào sẽ giúp cha mẹ bảo vệ con yêu toàn diện, đặc biệt trong bối cảnh bệnh vẫn lưu hành theo chu kỳ.
Các loại vắc-xin phòng ho gà phổ biến
Hiện nay, vắc xin phòng bệnh ho gà thường được sử dụng dưới dạng vắc xin phối hợp, giúp phòng ngừa đồng thời nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Một số loại phổ biến gồm:
DTaP (hoặc DPT/DTwP)
Đây là vắc xin dành cho trẻ dưới 7 tuổi, có tác dụng phòng ba bệnh gồm bạch hầu, ho gà và uốn ván. Vắc xin có thể chứa thành phần ho gà toàn tế bào hoặc vô bào, giúp kích thích cơ thể tạo miễn dịch chống lại vi khuẩn gây bệnh.
Tdap vaccine
Đây là vắc xin giảm liều thành phần ho gà, thường được chỉ định cho trẻ từ 7 tuổi trở lên, thanh thiếu niên và người lớn. Vắc xin kết hợp phòng uốn ván – bạch hầu – ho gà, thường được dùng như mũi tiêm nhắc lại nhằm duy trì khả năng bảo vệ khi miễn dịch từ các mũi tiêm trước đó giảm dần theo thời gian.
Vắc xin phối hợp 5 trong 1 hoặc 6 trong 1
Một số vắc xin như Infanrix Hexa hoặc Hexaxim thường chứa thành phần DTaP, đồng thời phòng thêm các bệnh khác như bại liệt, viêm gan B hoặc viêm màng não do Hib. Những vắc xin này thường được sử dụng trong chương trình tiêm chủng cho trẻ nhỏ.
Tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch giúp tạo miễn dịch bảo vệ hiệu quả trước bệnh ho gà. Tuy nhiên, khả năng miễn dịch có thể giảm dần theo thời gian, vì vậy một số đối tượng vẫn cần tiêm nhắc lại để duy trì sự bảo vệ lâu dài.
Lịch tiêm vắc-xin ho gà theo từng đối tượng
Trẻ em
Theo Chương trình Tiêm chủng Mở rộng quốc gia và khuyến nghị từ Bộ Y tế:
Trẻ từ 2 tháng đến dưới 7 tuổi (DTaP/DPT):
- Mũi 1: 2 tháng tuổi
- Mũi 2: 3 tháng tuổi
- Mũi 3: 4 tháng tuổi
- Mũi nhắc lần 1: 15 – 18 tháng tuổi (hoặc 18 – 24 tháng)
- Mũi nhắc lần 2: 4 – 6 tuổi (trước khi vào lớp 1)
Trẻ tiêm đủ 5 mũi DTaP sẽ có miễn dịch tốt trong những năm đầu đời. Nếu bỏ lỡ mũi nào, cần tiêm bù càng sớm càng tốt.
Trẻ từ 7 – 18 tuổi:
- Tiêm 1 mũi Tdap (nếu chưa tiêm hoặc chưa đủ liều trước đó).
- Nhắc lại ở tuổi 11 – 12 tuổi (một mũi Tdap duy nhất).
Phụ nữ mang thai
Trẻ sơ sinh chưa thể tiêm vắc-xin (phải chờ đến 2 tháng tuổi), nên phụ nữ mang thai là đối tượng then chốt để bảo vệ bé trong những tháng đầu đời dễ tổn thương nhất.
- Khuyến cáo: Tiêm 1 liều Tdap trong mỗi lần mang thai, tốt nhất từ tuần 27 – 36 của thai kỳ (ưu tiên đầu tam cá nguyệt thứ 3, khoảng tuần 27-32 để kháng thể truyền sang con tối đa).
- Tiêm Tdap giúp mẹ tạo kháng thể, truyền qua nhau thai cho thai nhi, bảo vệ trẻ sơ sinh khoảng 90% nguy cơ nhập viện do ho gà trong 2-3 tháng đầu.
- Có thể tiêm ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ nếu cần, nhưng thời điểm 27-36 tuần mang lại hiệu quả cao nhất.
- Nếu chưa tiêm trong thai kỳ, nên tiêm ngay sau sinh.
Phụ nữ mang thai nên tiêm Tdap bất kể đã tiêm trước đó hay không, vì mỗi lần mang thai cần kháng thể mới để bảo vệ từng em bé.
Người lớn, thanh thiếu niên và các đối tượng tiếp xúc trẻ nhỏ
Miễn dịch từ vắc-xin giảm sau 5-10 năm, nên người lớn dễ trở thành nguồn lây âm thầm cho trẻ sơ sinh.
- Người lớn chưa từng tiêm Tdap: Tiêm 1 liều Tdap càng sớm càng tốt.
- Nhắc lại: Tiêm nhắc Tdap hoặc Td mỗi 10 năm một lần (hoặc sớm hơn nếu có vết thương bẩn).
- Đối tượng ưu tiên tiêm Tdap:
- Cha mẹ, ông bà, anh chị em và người chăm sóc trẻ sơ sinh (tiêm ít nhất 2 tuần trước khi tiếp xúc gần với bé).
- Nhân viên y tế, nhân viên nhà trẻ, trường mầm non.
- Người mắc bệnh nền, người cao tuổi.
Tiêm Tdap cho người lớn xung quanh trẻ giúp tạo “vòng bảo vệ” (cocooning strategy), giảm nguy cơ lây lan bệnh cho bé.
Lưu ý khi tiêm vắc-xin phòng ho gà
Để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả miễn dịch tốt nhất, cần lưu ý một số điểm sau:
- Vắc xin nhìn chung an toàn với đa số mọi người, bao gồm cả phụ nữ mang thai. Sau tiêm có thể xuất hiện một số phản ứng nhẹ như đau, sưng đỏ tại vị trí tiêm, sốt nhẹ hoặc mệt mỏi, nhưng các triệu chứng này thường tự hết sau 1–2 ngày.
- Không nên tiêm vắc xin nếu từng có phản ứng dị ứng nặng với thành phần của vắc xin hoặc từng gặp phản ứng nghiêm trọng sau mũi tiêm trước, chẳng hạn như hôn mê, co giật kéo dài hoặc các dấu hiệu bất thường trong vòng 7 ngày sau tiêm.
- Người đang sốt cao hoặc mắc bệnh cấp tính nặng nên tạm hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe ổn định để tránh nhầm lẫn giữa triệu chứng bệnh và phản ứng sau tiêm.
- Vắc xin phòng ho gà có thể tiêm cùng lúc với một số vắc xin khác, như vắc xin cúm mùa hoặc vắc xin uốn ván, nếu được bác sĩ chỉ định và tiêm ở các vị trí khác nhau trên cơ thể.
- Người có bệnh nền, phụ nữ mang thai hoặc người đang điều trị bệnh nên trao đổi và được bác sĩ tư vấn kỹ trước khi tiêm để đảm bảo an toàn và phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Tiêm đúng lịch không chỉ giúp bảo vệ bản thân, mà còn góp phần ngăn chặn lây lan bệnh ho gà trong cộng đồng, đặc biệt là bảo vệ những em bé còn quá nhỏ để tự tạo miễn dịch.
