Viêm gan B là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan và ung thư gan trên toàn cầu. Trong thực tế khám bệnh, điều đáng lo ngại không nằm ở việc người bệnh đã biết mình mắc viêm gan B, mà là rất nhiều trường hợp không được theo dõi đầy đủ, để bệnh tiến triển âm thầm trong nhiều năm rồi mới phát hiện khi đã có biến chứng nặng.
Vậy viêm gan B có nguy hiểm không, nguy cơ tiến triển thành xơ gan và ung thư gan cao đến mức nào, và những ai cần được theo dõi sát hơn bình thường? Đây là những câu hỏi quan trọng mà người bệnh viêm gan B cần hiểu rõ.
Viêm gan B mạn tính – nền tảng của xơ gan và ung thư gan
Viêm gan B do virus viêm gan B (HBV) gây ra. Sau giai đoạn nhiễm ban đầu, nếu cơ thể không đào thải được virus, người bệnh sẽ chuyển sang viêm gan B mạn tính. Giai đoạn này có thể kéo dài hàng chục năm mà không có triệu chứng viêm gan B rõ ràng.
Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO):
- Khoảng 20–30% người bị viêm gan B mạn tính sẽ tiến triển thành xơ gan.
- Trong số bệnh nhân xơ gan do viêm gan B, mỗi năm có 2–5% nguy cơ phát triển ung thư gan.
Điều này lý giải vì sao viêm gan B luôn được xếp vào nhóm bệnh gan cần theo dõi lâu dài, ngay cả khi người bệnh cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh.
Cơ chế viêm gan B gây xơ gan và ung thư gan
Virus viêm gan B không trực tiếp “ăn mòn” gan, mà gây tổn thương gan thông qua quá trình viêm kéo dài. Khi virus hoạt động liên tục, tế bào gan bị phá hủy và tái tạo lặp đi lặp lại, lâu dần hình thành mô xơ.
- Xơ gan là giai đoạn gan bị thay thế bởi mô xơ, làm suy giảm chức năng gan.
- Khi cấu trúc gan bị phá vỡ kéo dài, nguy cơ đột biến tế bào tăng lên, từ đó hình thành ung thư gan nguyên phát.
Đáng lưu ý, ung thư gan có thể xuất hiện ngay cả khi chưa có xơ gan rõ ràng, đặc biệt ở người viêm gan B mạn tính.
Những ai mắc viêm gan B cần theo dõi sát nguy cơ xơ gan – ung thư gan?
Không phải mọi người nhiễm viêm gan B đều có nguy cơ giống nhau. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ thường xếp những nhóm sau vào nhóm nguy cơ cao, cần theo dõi chặt chẽ hơn.
1. Người viêm gan B mạn tính kéo dài nhiều năm
Thời gian nhiễm virus càng lâu, nguy cơ tổn thương gan càng tăng. Những người nhiễm viêm gan B từ nhỏ hoặc từ khi sinh ra (lây từ mẹ sang con) có nguy cơ cao hơn so với người nhiễm ở tuổi trưởng thành.
2. Người có tải lượng virus viêm gan B cao
HBV DNA cao cho thấy virus đang hoạt động mạnh. Đây là yếu tố quan trọng liên quan trực tiếp đến nguy cơ viêm gan tiến triển, xơ gan và ung thư gan, ngay cả khi men gan chưa tăng nhiều.
3. Người men gan tăng kéo dài
Men gan (ALT, AST) tăng phản ánh tình trạng tế bào gan đang bị tổn thương. Men gan cao kéo dài là dấu hiệu cảnh báo viêm gan đang tiến triển, cần được đánh giá và điều trị kịp thời.
4. Người đã có xơ gan hoặc dấu hiệu xơ hóa gan
Khi đã bước sang giai đoạn xơ gan giai đoạn đầu hoặc xơ gan còn bù, nguy cơ ung thư gan tăng rõ rệt. Những trường hợp này cần được tầm soát ung thư gan định kỳ, không được gián đoạn theo dõi.
5. Nam giới trên 40 tuổi và nữ trên 50 tuổi
Tuổi và giới là yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu. Nam giới viêm gan B trên 40 tuổi có nguy cơ ung thư gan cao hơn rõ rệt so với nữ giới cùng độ tuổi.
6. Người có tiền sử gia đình bị ung thư gan
Nếu trong gia đình có người từng bị ung thư gan, nguy cơ của người mắc viêm gan B sẽ cao hơn so với dân số chung, ngay cả khi bệnh đang ở giai đoạn “ổn định”.
Viêm gan B có nguy hiểm không nếu chưa có triệu chứng?
Đây là hiểu lầm rất thường gặp khi mà nhiều người cho rằng không có triệu chứng viêm gan B nghĩa là bệnh không nguy hiểm. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy hoàn toàn ngược lại, phần lớn bệnh nhân viêm gan B mạn tính thường có những biẻu hiện như:
- Không đau
- Không mệt rõ ràng
- Không vàng da
Nhưng tổn thương gan vẫn âm thầm tiến triển, và khi xuất hiện triệu chứng thì thường đã là xơ gan hoặc ung thư gan giai đoạn muộn.
Theo dõi viêm gan B để phòng xơ gan và ung thư gan gồm những gì?
Theo khuyến cáo chuyên khoa, người viêm gan B nên được theo dõi định kỳ với các nội dung sau:
- Xét nghiệm men gan (ALT, AST)
- Định lượng HBV DNA (tải lượng virus)
- Siêu âm gan định kỳ
- Xét nghiệm AFP (chất chỉ điểm ung thư gan) ở nhóm nguy cơ cao
Tần suất theo dõi thường từ 3–6 tháng/lần, tùy mức độ bệnh và nguy cơ của từng người.
Viêm gan B có chữa được không và có ngăn được xơ gan – ung thư gan không?
Hiện nay, viêm gan B chưa thể chữa khỏi hoàn toàn virus, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được. Dẫu vậy, việc điều trị đúng sẽ giúp:
Nhiều bệnh nhân viêm gan B mạn tính nếu tuân thủ điều trị và theo dõi tốt có thể sống khỏe mạnh lâu dài, gần như người bình thường.
Viêm gan B là bệnh lý gan mạn tính có nguy cơ cao dẫn đến xơ gan và ung thư gan nếu không được theo dõi sát. Nguy cơ này không giống nhau ở tất cả mọi người, mà phụ thuộc vào thời gian nhiễm bệnh, tải lượng virus, men gan và các yếu tố cá nhân khác.
Việc theo dõi định kỳ, tầm soát biến chứng sớm và điều trị đúng thời điểm chính là chìa khóa giúp người bệnh viêm gan B tránh được những hậu quả nặng nề về sau.
