Đột quỵ không phải là bệnh di truyền trực tiếp như một số bệnh gene đơn lẻ, nhưng yếu tố di truyền có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Nguy cơ của bạn có thể cao hơn nếu trong gia đình có người từng bị đột quỵ, đặc biệt khi đi kèm các yếu tố như tăng huyết áp, mỡ máu cao và bệnh tim mạch.
Đột quỵ có di truyền không?
Thông thường, cái chúng ta thừa hưởng không phải là chính cơn đột quỵ, mà là xu hướng di truyền đối với các yếu tố nguy cơ như huyết áp cao, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch.
Theo một số nghiên cứu dịch tễ học lớn, người có tiền sử gia đình bị đột quỵ ở người thân cấp một (cha mẹ, anh chị em ruột) có thể có nguy cơ mắc bệnh cao hơn khoảng 1,3–2 lần so với người không có tiền sử gia đình. Nguy cơ này đặc biệt rõ khi người thân bị đột quỵ ở độ tuổi còn trẻ (trước 55–65 tuổi).
Vì sao tiền sử gia đình làm tăng nguy cơ đột quỵ?
1. Di truyền xu hướng bệnh lý nền
Nhiều bệnh lý làm tăng nguy cơ đột quỵ có yếu tố di truyền, bao gồm:
- Tăng huyết áp
- Rối loạn mỡ máu – cholesterol cao
- Đái tháo đường
- Bệnh tim mạch và rung nhĩ
Ví dụ, tăng huyết áp – yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ – có thể mang tính gia đình. Nếu bố mẹ mắc tăng huyết áp, khả năng con cái mắc bệnh cũng cao hơn so với dân số chung.
2. Cấu trúc mạch máu và yếu tố gene
Một số bất thường về cấu trúc mạch máu, rối loạn đông máu hoặc khuynh hướng hình thành huyết khối có thể liên quan đến yếu tố gene. Những đặc điểm này không gây đột quỵ ngay lập tức, nhưng làm tăng nguy cơ khi kết hợp với lối sống không lành mạnh.

3. Thói quen sinh hoạt và môi trường sống chung
Gia đình thường có:
- Chế độ ăn uống tương tự
- Mức độ vận động giống nhau
- Mức độ stress tương đồng
Những yếu tố này góp phần làm tăng nguy cơ đột quỵ ngoài yếu tố di truyền thuần túy.
Điều quan trọng cần hiểu là tiền sử gia đình chỉ làm tăng nguy cơ, không quyết định chắc chắn bạn sẽ bị đột quỵ. Phần lớn yếu tố nguy cơ vẫn có thể kiểm soát được thông qua kiểm tra định kỳ, điều chỉnh lối sống và điều trị bệnh nền đúng cách.
Nếu gia đình từng có người bị đột quỵ, bạn nên chủ động tầm soát sớm hơn và theo dõi các chỉ số huyết áp, mỡ máu và đường huyết thường xuyên để giảm thiểu rủi ro.
Nhận biết người có nguy cơ đột quỵ cao
Người có nguy cơ đột quỵ cao gồm người tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, bệnh tim mạch, hút thuốc lá, thừa cân béo phì và người có tiền sử gia đình bị đột quỵ. Nguy cơ cũng tăng theo tuổi, đặc biệt sau 55 tuổi.
1. Người tăng huyết áp
Huyết áp cao kéo dài làm thành mạch yếu đi, dễ hình thành cục máu đông hoặc vỡ mạch não. Người tăng huyết áp có nguy cơ đột quỵ cao gấp nhiều lần so với người bình thường.
2. Người mắc đái tháo đường
Đường huyết cao làm tổn thương hệ thống mạch máu nhỏ và thúc đẩy xơ vữa động mạch, từ đó tăng nguy cơ đột quỵ thiếu máu não.
3. Người rối loạn mỡ máu
Cholesterol cao, đặc biệt LDL tăng, gây tích tụ mảng xơ vữa trong động mạch. Khi mảng xơ vữa bong ra, cục máu đông có thể gây tắc mạch máu não.
4. Người có bệnh tim mạch hoặc rung nhĩ
Rung nhĩ khiến tim co bóp không đồng bộ, làm dòng máu lưu thông kém và dễ ứ đọng trong buồng tim. Từ đó, huyết khối có thể hình thành và theo dòng tuần hoàn lên não, gây tắc mạch và dẫn đến đột quỵ.
5. Sử dụng rượu bia, hút thuốc
Thuốc lá gây tổn thương lớp nội mạc bảo vệ thành mạch, đồng thời làm tăng xu hướng đông máu. Việc lạm dụng rượu bia còn góp phần làm huyết áp tăng cao và dễ gây rối loạn nhịp tim – những yếu tố làm gia tăng nguy cơ đột quỵ.

6. Lười vận động, béo phì
Thiếu vận động kéo dài làm tăng khả năng mắc tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và đái tháo đường – ba yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ. Thừa cân và béo phì càng làm gánh nặng chuyển hóa trở nên nặng nề hơn.
7. Tuổi cao và yếu tố gia đình
Khả năng xảy ra đột quỵ tăng dần theo thời gian, đặc biệt ở nhóm trên 55 tuổi. Nếu trong gia đình có người từng bị đột quỵ, nguy cơ cá nhân cũng cao hơn so với dân số chung.
Việc nhận diện mình thuộc nhóm nguy cơ cao là bước quan trọng để chủ động kiểm soát sức khỏe và tầm soát định kỳ. Phòng ngừa sớm giúp giảm đáng kể khả năng xảy ra biến cố nguy hiểm này.
Để được đánh giá nguy cơ cá nhân hóa và tư vấn lộ trình phòng ngừa phù hợp, bạn nên thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín như Mirai Healthcare. Chủ động theo dõi sức khỏe là bước quan trọng để kiểm soát nguy cơ đột quỵ trước khi biến cố xảy ra.