Theo số liệu từ Bộ Y tế, chỉ trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận hơn 25.000 ca mắc tay chân miệng, tăng gấp 5 lần so với cùng kỳ năm trước, với một số ca tử vong. Khu vực phía Nam, bao gồm TP.HCM, là điểm nóng với sự xuất hiện của chủng virus Enterovirus 71 (EV71) có độc lực cao, có thể gây biến chứng nghiêm trọng về thần kinh. Cha mẹ cần hiểu rõ bệnh để nhận biết sớm và bảo vệ con yêu hiệu quả.
Bệnh tay chân miệng là gì?
Đây là câu hỏi mà nhiều bậc cha mẹ quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh đang gia tăng mạnh tại Việt Nam đầu năm 2026. Bệnh tay chân miệng (Hand, Foot and Mouth Disease – HFMD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Bệnh lây lan nhanh chóng qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp hoặc qua đồ vật bị nhiễm bẩn, dễ bùng phát thành dịch tại trường học, nhà trẻ.
Bệnh tay chân miệng do đâu gây ra?
Bệnh tay chân miệng chủ yếu do các virus thuộc họ Enterovirus gây ra. Hai chủng phổ biến nhất là:
- Coxsackievirus A16: Là tác nhân thường gặp gây bệnh tay chân miệng, đa số chỉ gây triệu chứng nhẹ và hiếm khi dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.
- Enterovirus 71 (EV71): Có thể gây nặng, tấn công hệ thần kinh trung ương, dẫn đến viêm não, viêm màng não hoặc thậm chí tử vong nếu không điều trị kịp thời.
Virus lây lan qua:
- Phân, nước bọt, dịch tiết từ mụn nước của người bệnh.
- Tiếp xúc gần gũi (ôm hôn, chơi chung đồ chơi).
- Ăn uống chung hoặc qua tay bẩn.
Bệnh xảy ra quanh năm nhưng cao điểm vào mùa hè (tháng 3-5) và cuối năm (tháng 8-12), khi thời tiết ẩm ướt thuận lợi cho virus phát triển. Trẻ dưới 3 tuổi, đặc biệt trẻ đi nhà trẻ/mẫu giáo, là nhóm nguy cơ cao nhất vì hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.
Dấu hiệu nhận biết bệnh tay chân miệng
Các triệu chứng của bệnh tay chân miệng thường xuất hiện sau 3–7 ngày ủ bệnh. Ban đầu, biểu hiện có thể khá giống cảm cúm thông thường nên dễ bị bỏ qua.
1. Sốt nhẹ hoặc sốt vừa
Đây thường là dấu hiệu sớm nhất của bệnh tay chân miệng. Trẻ có thể:
- Sốt khoảng 37.5–39°C
- Mệt mỏi, quấy khóc
- Chán ăn, ngủ kém
Một số trẻ chỉ sốt nhẹ nhưng vẫn có thể xuất hiện các tổn thương đặc trưng sau đó.
2. Loét miệng gây đau khi ăn
Sau 1–2 ngày sốt, trẻ có thể xuất hiện các vết loét nhỏ trong miệng, thường ở:
- Lưỡi
- Nướu
- Mặt trong má
- Vòm họng
Những vết loét này khiến trẻ:
- Đau rát khi ăn uống
- Chảy nhiều nước bọt
- Biếng ăn hoặc bỏ ăn
3. Nổi ban, nổi bóng nước ở tay, chân
Vị trí tổn thương xuất hiện ở:
- Lòng bàn tay
- Lòng bàn chân
- Ngón tay, ngón chân
- Đầu gối, khuỷu tay
- Mông hoặc vùng tã ở trẻ nhỏ
Đặc điểm của các nốt này:
- Là bóng nước nhỏ
- Màu xám hoặc đỏ nhạt
- Ít ngứa, ít đau
- Có thể tồn tại vài ngày rồi tự khô
4. Trẻ mệt mỏi, quấy khóc
Ngoài các dấu hiệu trên, trẻ mắc tay chân miệng có thể:
- Mệt mỏi, uể oải
- Quấy khóc nhiều
- Khó ngủ
- Ăn uống kém
Cách chăm sóc và điều trị
Hiện nay chưa có thuốc đặc trị tay chân miệng vì bệnh do virus gây ra. Điều trị chủ yếu như sau:
- Hạ sốt bằng paracetamol (theo liều bác sĩ chỉ định), lau mát.
- Giữ vệ sinh miệng: Súc miệng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn nhẹ.
- Bù nước và dinh dưỡng: Cho trẻ uống oresol, sữa, cháo loãng, trái cây mềm. Tránh thức ăn cay, chua, nóng.
- Vệ sinh da: Giữ sạch sẽ, tránh bội nhiễm.
- Nghỉ ngơi, cách ly trẻ khỏi trường lớp ít nhất 7-10 ngày hoặc đến khi hết triệu chứng.
Hầu hết trẻ lành bệnh sau 7-10 ngày nếu phát hiện sớm và chăm sóc tốt. Tuy nhiên, với trường hợp nặng, trẻ có thể cần nhập viện để truyền dịch, hỗ trợ hô hấp hoặc điều trị biến chứng thần kinh.
Cách phòng ngừa bệnh hiệu quả
Vì chưa có vắc-xin phòng bệnh rộng rãi, biện pháp phòng ngừa phụ thuộc hoàn toàn vào thói quen vệ sinh:
- Rửa tay thường xuyên: Bằng xà phòng dưới nước sạch, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã.
- Vệ sinh môi trường: Lau sạch bề mặt, đồ chơi, sàn nhà bằng dung dịch khử trùng.
- Ăn chín uống sôi: Không cho trẻ ăn chung, uống chung với người khác.
- Cách ly khi có dịch: Tránh đưa trẻ đến nơi đông người nếu đang có ca mắc. Khi trẻ mắc bệnh, cách ly tại nhà và thông báo cho trường lớp.
- Tăng cường sức đề kháng: Cho trẻ ăn đủ chất, ngủ đủ giấc, tiêm chủng đầy đủ các vaccine khác theo lịch.
- Theo dõi sức khỏe: Cha mẹ cần quan sát trẻ hàng ngày, đặc biệt trong mùa dịch.
Bộ Y tế khuyến cáo các gia đình và nhà trường tăng cường tuyên truyền, vệ sinh để kiểm soát dịch bệnh.
Tay chân miệng là bệnh phổ biến nhưng có thể gây nguy hiểm nếu không nhận biết sớm. Nếu bạn thấy trẻ có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời. Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những kiến thức hữu ích để chăm sóc trẻ tốt hơn.
