Bệnh tay chân miệng tiến triển qua các giai đoạn rõ rệt, thường kéo dài 7-10 ngày nếu ở mức độ nhẹ. Hiểu rõ từng giai đoạn giúp cha mẹ theo dõi và phát hiện sớm dấu hiệu trở nặng.
Các giai đoạn bệnh tay chân miệng
Giai đoạn ủ bệnh (3 – 7 ngày)
Đây là thời kỳ virus xâm nhập cơ thể qua đường tiêu hóa hoặc hô hấp nhưng chưa có triệu chứng rõ ràng. Trẻ có thể hoàn toàn bình thường hoặc chỉ xuất hiện dấu hiệu mơ hồ như:
- Sốt nhẹ thoáng qua.
- Mệt mỏi, biếng ăn, chán chơi.
- Đau họng nhẹ, tiêu chảy vài lần.
Giai đoạn này khó nhận biết, cha mẹ thường không phát hiện được trẻ đã nhiễm bệnh. Thời gian ủ bệnh ngắn hơn ở trẻ nhỏ, và virus có thể lây lan từ người mang bệnh không triệu chứng.
Giai đoạn khởi phát (1 – 2 ngày)
Sau giai đoạn ủ, bệnh bắt đầu biểu hiện rõ hơn với các triệu chứng giống cảm cúm thông thường:
- Sốt nhẹ đến trung bình (37,5 – 39°C), đôi khi sốt cao hơn.
- Đau họng, ho nhẹ, sổ mũi.
- Trẻ mệt mỏi, quấy khóc, biếng ăn, bỏ bú, chảy nước dãi nhiều.
- Có thể tiêu chảy nhẹ hoặc nôn.
Nhiều cha mẹ dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường. Đây là lúc cần theo dõi chặt chẽ vì bệnh có thể tiến triển nhanh sang giai đoạn toàn phát.
Giai đoạn toàn phát (3 – 10 ngày)
Đây là giai đoạn điển hình nhất, với các tổn thương đặc trưng giúp chẩn đoán bệnh tay chân miệng:
- Loét miệng: Vết loét nhỏ màu trắng/xám hoặc phỏng nước đường kính 2-3mm xuất hiện ở niêm mạc miệng, lưỡi, lợi, má trong hoặc họng. Trẻ đau rát, chảy dãi nhiều, khóc khi bú hoặc ăn, bỏ ăn hoàn toàn.
- Phát ban và phỏng nước trên da: Các nốt ban đỏ hoặc mụn nước chứa dịch trong, không ngứa, tập trung ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, ngón tay/chân. Có thể lan ra mông, đầu gối, khuỷu tay. Nốt phỏng khô lại sau vài ngày, để lại vết thâm nhẹ.
Tổn thương da và miệng thường xuất hiện sau 1-2 ngày sốt. Hầu hết trẻ ở giai đoạn này vẫn ở mức độ nhẹ (độ 1), nhưng nếu do EV71, bệnh có thể chuyển nặng đột ngột ngay trong 2-5 ngày đầu.
Giai đoạn lui bệnh (hồi phục) (3 – 5 ngày)
Nếu không có biến chứng, triệu chứng giảm dần:
- Hết sốt, trẻ ăn uống tốt hơn, vui chơi trở lại.
- Loét miệng lành, phỏng nước khô và bong vảy.
- Da hồi phục, chỉ còn vết thâm nhẹ.
Tổng thời gian bệnh thường 7-10 ngày. Trẻ có thể mắc lại nhiều lần do nhiều chủng virus khác nhau, nhưng lần sau thường nhẹ hơn.
Dấu hiệu cần đưa trẻ đến bệnh viện
Bệnh tay chân miệng có thể diễn biến rất nhanh, đặc biệt với chủng EV71 gây biến chứng thần kinh, viêm não, phù phổi cấp, suy tim – hô hấp. Năm 2026, số ca nặng và tử vong tăng cao, vì vậy cha mẹ không nên chủ quan. Các dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng (cần nhập viện khẩn cấp):
- Sốt cao kéo dài: Trên 39°C, sốt liên tục hơn 2 ngày và khó hạ dù dùng thuốc.
- Giật mình chới với: Giật nảy người từng cơn ngắn (1-2 giây), đặc biệt khi trẻ thiu thiu ngủ hoặc nằm ngửa – đây là dấu hiệu điển hình của nhiễm độc thần kinh.
- Run chi, yếu chi: Tay chân run rẩy, đi loạng choạng, ngồi không vững, cầm nắm đồ chơi bị run.
- Thay đổi tri giác: Ngủ li bì, lừ đừ, quấy khóc dai dẳng không dỗ được, kích thích hoặc hôn mê.
- Nôn ói nhiều: Nôn liên tục, không giữ được thức ăn, dẫn đến mất nước.
- Hô hấp và tuần hoàn: Thở nhanh, khó thở, khò khè; tay chân lạnh, da nổi bông tím, mạch nhanh.
- Khác: Co giật, thóp phồng (ở trẻ nhỏ), yếu liệt chi.
Nếu trẻ dưới 3 tuổi, đặc biệt dưới 12 tháng, hoặc có bất kỳ dấu hiệu nào trên, cha mẹ cần đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức (tốt nhất là bệnh viện nhi có khoa hồi sức). Biến chứng có thể xuất hiện chỉ trong 24-48 giờ, và “thời gian vàng” xử trí rất quan trọng.
Lời khuyên cho cha mẹ
- Theo dõi trẻ chặt chẽ hàng ngày, đặc biệt trong mùa dịch (tháng 3-5 và 8-12).
- Không tự ý điều trị tại nhà khi có dấu hiệu trở nặng.
- Duy trì vệ sinh tay, đồ chơi, môi trường để tránh lây lan.
- Khi trẻ mắc bệnh, cách ly ít nhất 7-10 ngày hoặc đến khi hết triệu chứng.
Mirai Healthcare khuyến cáo cha mẹ đưa trẻ khám định kỳ và tư vấn ngay khi có dấu hiệu bất thường. Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời sẽ giúp trẻ hồi phục nhanh chóng, tránh di chứng lâu dài.
