Việc hiểu rõ đặc điểm của từng loại virus giúp người bệnh nhận biết sớm triệu chứng, biết khi nào cần thăm khám hoặc thực hiện test nhanh cúm A, từ đó hạn chế nguy cơ biến chứng.
1. Virus cúm A là gì? Đặc điểm và khả năng lây lan
Virus cúm A thuộc nhóm Influenza A, có đặc điểm dễ biến đổi cấu trúc và gây dịch theo mùa. Đây cũng là tác nhân gây ra những đợt bùng phát cúm lớn hằng năm. Trong thực tế thăm khám, cúm A luôn chiếm tỷ lệ cao hơn so với cúm B ở cả trẻ em và người lớn.
Virus cúm A lây chủ yếu qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần. Do tốc độ lây rất nhanh, chỉ cần một thành viên trong gia đình mắc cúm A, nguy cơ lây cho người còn lại là rất cao. Chính vì vậy, nhiều bệnh nhân thường đặt câu hỏi “cúm A có lây qua đường nào?” hoặc “cúm A có dễ lây không?”. Thực tế, cúm A lây mạnh hơn hầu hết các virus hô hấp thông thường.
1.1 Triệu chứng cúm A thường gặp
Triệu chứng cúm A thường xuất hiện đột ngột và nặng ngay từ ngày đầu. Người bệnh có thể sốt cao 38,5–40°C, đau đầu, đau nhức mỏi toàn thân, ho khan và mệt lả. Ở trẻ nhỏ, triệu chứng cúm A ở trẻ em có thể kèm theo bỏ bú, nôn ói hoặc ngủ li bì. Những biểu hiện này giúp phân biệt cúm A với cảm lạnh thông thường, vốn gây triệu chứng nhẹ và ít sốt.
Người bệnh xuất hiện đau nhức mỏi toàn thân
1.2 Cúm A có nguy hiểm không?
Đa số trường hợp cúm A tự khỏi sau 5–7 ngày. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể gây biến chứng nặng như viêm phổi, viêm tai giữa hoặc co giật do sốt, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi, người già hoặc người có bệnh nền. Việc theo dõi sát diễn biến bệnh rất quan trọng để phát hiện sớm bất thường.
Bệnh nhân có thể bị viêm phổi nếu chuyển biến nặng
2. Virus cúm B: Bệnh cảnh và khác biệt so với cúm A
Virus cúm B cũng gây bệnh theo mùa nhưng ít biến đổi hơn cúm A, do đó mức độ lây lan và tỷ lệ bùng phát dịch thấp hơn. Tuy vậy, cúm B vẫn có thể gây sốt, đau đầu, ho và đau họng tương tự cúm A.
Ở trẻ nhỏ, triệu chứng cúm B ở trẻ em có thể tiến triển nặng nếu trẻ có cơ địa dị ứng, sức đề kháng kém hoặc mắc bệnh cùng lúc với các virus khác. Trên lâm sàng, nhiều phụ huynh thường nhầm cúm B với cảm lạnh, dẫn đến điều trị muộn và kéo dài thời gian hồi phục.
Điểm khác biệt quan trọng là cúm B ít gây biến chủng nên phác đồ điều trị ít thay đổi theo mùa. Tuy vậy, việc theo dõi tình trạng sốt kéo dài, ho tăng dần hoặc khó thở vẫn rất quan trọng để ngăn biến chứng.
3. Các virus hô hấp thường gặp khác ngoài cúm A và cúm B
Không phải tất cả các trường hợp sốt, ho và sổ mũi đều do virus cúm. Trong mùa lạnh, bác sĩ thường gặp nhiều loại virus hô hấp khác gây triệu chứng tương tự, thậm chí nặng hơn ở trẻ nhỏ.
3.1 RSV (Respiratory Syncytial Virus)
RSV là nguyên nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản ở trẻ dưới 2 tuổi. Trẻ nhiễm RSV thường khò khè, ho nhiều, thở nhanh và dễ chuyển nặng chỉ trong 24–48 giờ đầu. Đây là loại virus mà cha mẹ cần đặc biệt lưu ý trong mùa đông – xuân.
3.2 Rhinovirus
Là tác nhân gây cảm lạnh thường gặp nhất. Triệu chứng thường nhẹ: hắt hơi, nghẹt mũi, ít sốt. Tuy nhiên, Rhinovirus vẫn có thể gây cơn hen cấp ở trẻ có bệnh nền hen phế quản.
3.3 Adenovirus
Adenovirus có khả năng gây bệnh đa cơ quan: viêm họng cấp, viêm kết mạc, sốt cao kéo dài và đôi khi viêm phổi nặng. Trẻ em đi nhà trẻ, mẫu giáo là nhóm dễ mắc nhất.
3.4 Parainfluenza virus
Gây viêm thanh – khí – phế quản, biểu hiện bằng ho ông ổng, khàn tiếng, khó thở. Trong nhiều trường hợp, triệu chứng giống cúm A khiến cha mẹ nhầm lẫn khi tự quan sát tại nhà.
3.5 Metapneumovirus
Triệu chứng tương tự RSV nhưng mức độ nhẹ hơn. Tuy vậy, trẻ có sức đề kháng yếu vẫn có thể bị viêm phổi khi nhiễm virus này.
4. Khi nào cần làm test nhanh cúm A hoặc xét nghiệm cúm A/B?
Trong thực tế lâm sàng, không phải lúc nào bác sĩ cũng chỉ định test cúm. Tuy nhiên, xét nghiệm trở nên cần thiết khi người bệnh có:
- Sốt cao đột ngột, đau đầu nhiều và ho khan.
- Tiếp xúc với ca cúm A xác định.
- Triệu chứng nặng dần sau 24–48 giờ.
- Trẻ em sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc.
- Người có bệnh nền hoặc phụ nữ mang thai.
Test nhanh cúm A giúp xác định nhanh người bệnh có nhiễm virus cúm A hay không, từ đó bác sĩ định hướng điều trị đúng. Việc tự mua test cúm A tại nhà thường cho kết quả chênh lệch do thao tác sai; tốt nhất nên thực hiện tại cơ sở y tế để được hướng dẫn và đọc kết quả chính xác.
Xem thêm: Giá test cúm A bao nhiêu? Nên chọn test nhanh hay PCR
5. Cách phòng ngừa virus cúm A, cúm B và các virus hô hấp
Phòng bệnh hô hấp luôn hiệu quả hơn điều trị. Một số khuyến cáo từ bác sĩ bao gồm:
- Tiêm vaccine cúm hằng năm: Vaccine giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế mức độ nặng nếu nhiễm cúm A hoặc cúm B.
- Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay với xà phòng, che miệng khi ho – hắt hơi, tránh chạm tay vào mắt, mũi, miệng.
- Giữ ấm cơ thể và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột: Niêm mạc hô hấp bị lạnh dễ tạo điều kiện cho virus xâm nhập.
- Tăng cường miễn dịch: Ngủ đủ giấc, ăn uống đầy đủ, hạn chế thức khuya và môi trường khói bụi.
- Đeo khẩu trang nơi đông người: Đặc biệt trong mùa virus hô hấp cao điểm.
Tiêm vaccine hàng năm là cách phòng tránh hiệu quả
Virus cúm A, cúm B và các virus hô hấp khác đều có khả năng gây bệnh từ nhẹ đến nặng, đặc biệt ở trẻ em và người có sức đề kháng kém. Việc nhận diện sớm triệu chứng, hiểu cơ chế lây lan và biết khi nào cần làm test nhanh cúm A hoặc đi khám sẽ giúp người bệnh tránh được nhiều biến chứng nguy hiểm.
