Xét nghiệm acid uric là gì?
Acid uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa các chất có nhân purin – thành phần có nhiều trong một số loại thực phẩm (thịt đỏ, hải sản, nội tạng) và từ chính sự phân hủy của các tế bào trong cơ thể.
Thông thường, acid uric sẽ được hòa tan trong máu, vận chuyển đến thận và đào thải ra ngoài qua nước tiểu.
Xét nghiệm acid uric là xét nghiệm máu hoặc nước tiểu dùng để đo nồng độ của chất này. Xét nghiệm máu là phổ biến nhất, giúp xác định lượng acid uric đang lưu thông trong máu.
Xét nghiệm acid uric là đo nồng độ chỉ số này trong máu
Khi cơ thể sản xuất quá nhiều acid uric hoặc thận không đào thải được hiệu quả, nồng độ acid uric trong máu sẽ tăng cao, dẫn đến tình trạng được gọi là tăng acid uric máu (hyperuricemia). Đây là điều kiện tiên quyết có thể dẫn đến bệnh gout.
Mục đích của xét nghiệm acid uric
Xét nghiệm này không chỉ dành riêng cho bệnh gout mà còn có nhiều mục đích lâm sàng quan trọng:
– Chẩn đoán và theo dõi bệnh gout: Đây là mục đích chính. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm khi nghi ngờ bệnh nhân có cơn gout cấp hoặc theo dõi hiệu quả của thuốc điều trị gout.
– Theo dõi cho bệnh nhân đang hóa trị hoặc xạ trị: Các liệu pháp này tiêu diệt một lượng lớn tế bào, giải phóng ồ ạt nhân purin, có thể khiến acid uric tăng cao đột ngột, dẫn đến tổn thương thận cấp (bệnh lý urat ống thận).
– Đánh giá chức năng thận: Nồng độ acid uric máu tăng cao có thể là một dấu hiệu của suy giảm chức năng thận, vì thận là cơ quan chính đào thải chất này.
– Tầm soát nguy cơ sỏi thận: Acid uric cũng là một thành phần có thể hình thành sỏi thận.
– Đánh giá tình trạng tiền sản giật ở phụ nữ mang thai.
Xem thêm: Xét nghiệm gout với 4 phương pháp để phát hiện và điều trị
Xét nghiệm acid uric để theo dõi bệnh gout
Khi nào cần làm xét nghiệm acid uric?
Bạn nên đi làm xét nghiệm này khi có các dấu hiệu hoặc thuộc nhóm đối tượng sau:
– Triệu chứng của cơn gout cấp: Đau khớp dữ dội, đột ngột, thường về đêm, kèm sưng, nóng, đỏ tại một hoặc nhiều khớp (đặc biệt là khớp ngón chân cái).
– Tiền sử bị sỏi thận.
– Đang hoặc sắp trải qua hóa trị, xạ trị.
– Có các dấu hiệu của suy giảm chức năng thận.
– Thuộc nhóm có nguy cơ cao: Nam giới trung niên, béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, gia đình có người mắc bệnh gout.
– Trong trường hợp khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm acid uric như một chỉ số tầm soát thường được các bác sĩ chỉ định.
Xem thêm: Các xét nghiệm chức năng thận phổ biến và ý nghĩa các chỉ số
Xét nghiệm acid uric khi nghi ngờ suy giảm chức năng thân
Quy trình xét nghiệm acid uric
Xét nghiệm acid uric trong máu rất đơn giản và nhanh chóng:
- Chuẩn bị: Bác sĩ có thể yêu cầu bạn nhịn ăn hoặc uống nước 4-6 giờ trước khi lấy máu để kết quả chính xác nhất. Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả, vì vậy hãy thông báo cho bác sĩ tất cả các thuốc bạn đang dùng.
- Lấy mẫu: Nhân viên y tế sẽ lấy một mẫu máu nhỏ từ tĩnh mạch ở cánh tay của bạn.
Lấy mẫu máu là một bước trong quy trình xét nghiệm acid uric
- Phân tích: Mẫu máu được gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích.
- Kết quả: Thông thường, bạn sẽ có kết quả trong vòng vài giờ đến một ngày.
Ý nghĩa kết quả chỉ số xét nghiệm acid uric
Giá trị tham chiếu bình thường có thể khác nhau giữa các phòng xét nghiệm, nhưng thường dao động trong khoảng:
– Nam giới: 3.4 – 7.0 mg/dL (hoặc 202 – 416 µmol/L).
– Nữ giới: 2.4 – 6.0 mg/dL (hoặc 143 – 357 µmol/L).
Chỉ số acid uric cao
– Khi nồng độ vượt quá ngưỡng hòa tan của nó trong máu (trên 7.0 mg/dL), được gọi là tăng acid uric máu.
– Nguy cơ: Làm tăng nguy cơ mắc bệnh gout, sỏi thận và có liên quan đến một số bệnh lý chuyển hóa như hội chứng chuyển hóa, bệnh tim mạch và bệnh thận mạn tính [1].
– Lưu ý: Không phải ai có acid uric cao cũng sẽ bị gout, nhưng nguy cơ là rất lớn.
Chỉ số acid uric cao cảnh báo nguy cơ tim mạch
Chỉ số acid uric thấp
– Tình trạng này ít gặp hơn.
– Nguyên nhân có thể do: hội chứng Fanconi (một rối loạn của ống thận), bệnh Wilson, chế độ ăn nghèo nàn purin, hoặc do tác dụng phụ của một số loại thuốc.
Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm acid uric
Nồng độ acid uric có thể thay đổi tạm thời bởi nhiều yếu tố:
– Chế độ ăn: Ăn nhiều thực phẩm giàu purin (thịt đỏ, hải sản, nội tạng), uống nhiều rượu bia (đặc biệt là bia) hoặc đồ uống có đường fructose (nước ngọt) có thể làm tăng acid uric.
– Thuốc men: Một số thuốc lợi tiểu, thuốc aspirin liều thấp, thuốc ức chế miễn dịch… có thể làm tăng acid uric.
– Tình trạng sức khỏe: Béo phì, suy thận, suy giáp, bệnh vẩy nến.
– Giới tính và tuổi tác: Nam giới thường có nồng độ cao hơn nữ giới. Ở phụ nữ, nồng độ acid uric có thể tăng sau mãn kinh.
– Di truyền: Tiền sử gia đình mắc bệnh gout.
Cách phòng ngừa và kiểm soát chỉ số acid uric
Kiểm soát acid uric là một quá trình lâu dài, kết hợp giữa thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị y tế [2].
- Chế độ ăn uống khoa học:
+ Hạn chế: Thực phẩm giàu purin (thịt đỏ, nội tạng, hải sản), rượu bia (đặc biệt là bia), đồ uống có đường.
+ Tăng cường: Uống đủ nước (2-3 lít/ngày) để giúp thận đào thải acid uric tốt hơn. Sữa ít béo, các sản phẩm từ sữa, cà phê (với lượng vừa phải) có thể giúp giảm nguy cơ gout. Ăn nhiều rau xanh, trái cây (trừ những loại quá ngọt).
- Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm cân từ từ nếu thừa cân, béo phì. Tránh giảm cân quá nhanh vì có thể làm tăng acid uric tạm thời.
- Tập thể dục đều đặn: Vận động vừa sức giúp duy trì cân nặng và sức khỏe tổng thể.
- Tuân thủ điều trị: Nếu được chẩn đoán bệnh gout hoặc tăng acid uric máu có nguy cơ cao, cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ (như thuốc giảm sản xuất acid uric hoặc tăng đào thải acid uric). Tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc.
Chế độ ăn uống khoa học giúp cân bằng acid uric trong máu
Khi những cơn đau khớp dữ dội, đột ngột xuất hiện vào ban đêm, đặc biệt ở ngón chân cái, kèm theo sưng đỏ và nóng rát, nhiều người nghĩ ngay đến bệnh gout.
Nhưng ít ai biết rằng, “thủ phạm” thực sự đằng sau những cơn đau đó là sự tích tụ của các tinh thể muối urat sắc nhọn trong khớp, bắt nguồn từ tình trạng tăng acid uric trong máu kéo dài.
Chính vì vậy, xét nghiệm acid uric là công cụ đơn giản nhưng vô cùng giá trị, giúp bạn “bắt mạch” được tình trạng rối loạn chuyển hóa của cơ thể.
Phát hiện sớm và kiểm soát tốt chỉ số acid uric chính là chìa khóa để ngăn ngừa những cơn đau gout dữ dội và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho gan, thận và hệ tim mạch của bạn.
Với hệ thống xét nghiệm hiện đại, Mirai mang đến kết quả chính xác và nhanh chóng, hỗ trợ bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị kịp thời.
Việc kiểm tra acid uric định kỳ giúp bệnh nhân chủ động kiểm soát chế độ ăn uống, lối sống và dùng thuốc hợp lý, từ đó giảm thiểu biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Tài liệu tham khảo
[1] Roddy, E., & Doherty, M. (2010). Gout. Epidemiology of gout. Arthritis research & therapy, 12(6), 223.
[2] Khanna, D., et al. (2012). 2012 American College of Rheumatology guidelines for management of gout. Part 1: systematic nonpharmacologic and pharmacologic therapeutic approaches to hyperuricemia. Arthritis care & research, 64(10), 1431-1446.
