AFP-L3 là gì?
Alpha – fetoprotein (AFP) là một chất được sản xuất ở túi noãn hoàng, trong gan và ống tiêu hoá thời kỳ bào thai. Sau khi thai nhi ra đời nồng độ AFP trong huyết thanh vẫn còn rất cao nhưng sẽ giảm dần theo thời gian và duy trì ổn định ở mức 10 – 20 ng/ml. AFP được đưa vào sử dụng như một chất chỉ điểm ung thư trong chẩn đoán Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) từ những năm 1963.
AFP-L3 có ái lực cao và gắn với Lens Culinaris Agglutinin (LCA)
AFP-L3 là một chất được sản xuất bởi các tế bào ung thư, có ái lực cao và gắn với Lens Culinaris Agglutinin (LCA), thường tìm thấy ở các bệnh nhân Ung thư biểu mô tế bào gan. Định lượng nồng độ AFP-L3 trong huyết thanh và tính tỷ lệ phần trăm giữa AFP-L3 với AFP được coi là một trong những phương pháp đáng tin cậy để sàng lọc Ung thư biểu mô tê bào gan từ sớm một cách hiệu quả.
Trong chẩn đoán Ung thư biểu mô tế bào gan giai đoạn sớm, AFP-L3 có độ nhạy là 56% và độ đặc hiệu 90%. Theo Hội Gan học Nhật Bản khuyến cáo nên kết hợp cùng với DCP (PIVKA-II) và siêu âm để tăng hiệu quả sàng lọc Ung thư biểu mô tế bào gan.
Thông tin về ung thư biểu mô tế bào gan
Ung thư biểu mô tế bào gan đang là một gánh nặng y tế trên toàn cầu, đứng thứ 6 trong các loại ung thư và là nguyên nhân đứng thứ 4 dẫn đến tử vong do ung thư. Ung thư biểu mô tế bào gan thường được phát hiện muộn do các triệu chứng xuất hiện thầm lặng và dai dẳng. Hàng năm Việt Nam có khoảng 150000 trường hợp mắc mới và 75000 trường hợp tử vong do ung thư biểu mô tế bào gan.
Phát hiện sớm ung thư biểu mô tế bào gan là một vấn đề cấp thiết
Các yếu tố nguy cơ gây ung thư biểu mô tế bào gan là: Virus viêm gan B, Virus viêm gan C, Xơ gan, Rượu, Đái tháo đường, Béo phì, Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, Phơi nhiễm Aflatoxin.
Hiện nay, đa phần người bệnh được phát hiện ung thư biểu mô tế bào gan ở giai đoạn tiến triển khiến hiệu quả điều trị không cao và chi phí điều trị tốn kém. Với những người bệnh được phát hiện sớm sẽ có tiên lượng tốt hơn và thời gian sống thêm thường kéo dài trên 5 năm. Vì vậy, việc sàng lọc và phát hiện ung thư biểu mô tế bào gan từ giai đoạn sớm là một vấn đề cấp thiết giúp người bệnh tiết kiệm được chi phí điều trị, cải thiện thời gian sống thêm và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Ý nghĩa của xét nghiệm AFP-L3 trong chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan
Ở người bình thường nồng độ AFP huyết thanh < 10 ng/ml và tỉ lệ AFP-L3 / AFP < 10%. Khi tỉ lệ AFP-L3/AFP từ 10 -15% gợi ý nguy cơ cao mắc Ung thư biểu mô tế bào gan, nếu tỉ lệ này ≥ 35% cho thấy nguy cơ rất cao mắc Ung thư biểu mô tế bào gan.
Vai trò của xét nghiệm AFP-L3 huyết thanh:
– Sàng lọc Ung thư biểu mô tế bào gan:
- Một trong những lợi ích hiệu quả nhất mà xét nghiệm AFP-L3 đem lại là giúp các bác sĩ sàng lọc, chẩn đoán Ung thư biểu mô tế bào gan từ giai đoạn sớm. AFP-3 có thể phát hiện Ung thư biểu mô tế bào gan khi kích thước khối u còn rất bé (<2cm) hoặc ngay cả khi nồng độ AFP trong máu chưa tăng.
- Đối với những người có nguy cơ cao mắc Ung thư biểu mô tế bào gan như Viêm gan virus B, C, xơ gan, viêm gan mạn, nghiện rượu, xét nghiệm giúp sàng lọc ung thư ở những đối tượng này giúp người bệnh kịp thời phát hiện và có hướng điều trị phù hợp.
– Phân loại ung thư gan với các tổn thương gan lành tính:
Đối với những người bệnh Viêm gan, xơ gan đơn thuần, nồng độ AFP trong huyết thanh tăng nhưng tỉ lệ AFP-L3/AFP không tăng.
– Tiên lượng và theo dõi
- Với những người bệnh ung thư biểu mô tế bào gan sau phẫu thuật cắt gan hoặc điều trị đặc hiệu, nồng độ AFP-L3 giảm là một chỉ báo tích cực thể hiện người bệnh đáp ứng tốt với các biện pháp điều trị.
- Ngược lại, nếu tỉ lệ AFP-L3/AFP ≥ 35% thì người bệnh tiên lượng rất xấu, thường u đã tiến triển xâm lấn, di căn, hoặc tái phát sau điều trị.
Xem thêm: Xét nghiệm chức năng gan và lưu ý khi thực hiện
Khi nào thì được chỉ định xét nghiệm AFP-L3?
Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng ung thư gan thường rất mờ nhạt và không đặc hiệu, khi người bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng rõ rệt, bệnh đã phát triển đến giai đoạn muộn khiến việc điều trị rất khó khăn và tiên lượng rất xấu. Vì vậy việc sàng lọc sớm ung thư gan, đặc biệt ở những người có nguy cơ mắc ung thư gan cao là vấn đề rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe bản thân. Cụ thể, AFP-L3 được chỉ định trong các trường hợp sau:
– Sàng lọc ung thư biểu mô tế bào gan ở nhóm đối tượng có nguy cơ cao
- Viêm gan B, C, tuổi >40, ALT tăng kéo dài, tiền sử gia đình có người bị ung thư biểu mô tế bào gan
- Viêm gan mạn tính, Xơ gan
- Người bệnh có AFP tăng không rõ nguyên nhân
– Chẩn đoán phân biệt
Đối với các trường hợp bệnh lành tính như: Xơ gan, Viêm gan mạn tính đơn thuần, xét nghiệm AFP-L3 sẽ giúp loại trừ bệnh gan ác tính
– Theo dõi điều trị
Kết luận:
Ung thư biểu mô tế bào gan là một loại ung thư phổ biến, gây ra nhiều gánh nặng về kinh tế cho gia đình và xã hội. Những người có nguy cơ cao mắc ung thư biểu mô tế bào gan nên định kỳ kiểm tra AFP-L3 để bảo vệ và nâng cao sức khỏe bản thân.
TLTK:
- Bộ Y tế Việt Nam – Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị UTBMTBG (QĐ 3129/QĐ-BYT, 2020).
